Wat is het verschil tussen een winterdijk en een zomerdijk?

Nederland heeft te maken met wisselende waterstanden in rivieren. In de winter brengen regen en smeltwater uit het buitenland veel water naar onze rivieren. In de zomer staat het water juist lager. Daarom gebruiken we twee verschillende dijken die elk hun eigen functie hebben.

Door dit systeem kunnen we het land goed beschermen zonder overal enorm hoge dijken te bouwen. Het gebied tussen de dijken werkt als een soort spons: het vangt het extra water op.

De winterdijk is gebouwd om het achterliggende land te beschermen tegen zware overstromingen. Wat maakt een winterdijk een winterdijk? Dit zijn de belangrijkste kenmerken:

Je kunt de winterdijk herkennen aan zijn imposante hoogte. Deze dijken zijn zo gebouwd dat ze zelfs bij extreme omstandigheden het water tegenhouden. Achter de winterdijk liggen vaak dorpen, steden en gebieden die permanent droog moeten blijven.

De zomerdijk heeft een heel andere functie dan zijn grotere broer. Deze dijk werkt alleen bij de lagere waterstanden:

In de winter, bij hoge waterstanden, loopt het water over de zomerdijk heen. Dat is geen probleem, want daarvoor is de winterdijk er. De zomerdijk zorgt er vooral voor dat boeren in de zomer hun land kunnen gebruiken zonder dat het steeds nat wordt.

Het gebied tussen de zomerdijk en de winterdijk noemen we de uiterwaard. Dit is een bijzonder stuk land met een dubbele functie. In de zomer is het vaak droog en graast hier vee. Boeren gebruiken het als weiland of hooiland.

In de winter verandert de uiterwaard in een wateropvanggebied. Als de rivier hoog staat, stroomt het water gecontroleerd over de zomerdijk en vult de uiterwaard. Hierdoor krijgt het water meer ruimte en neemt de druk op de winterdijk af. Dit slimme idee heet ‘Ruimte voor de Rivier’, en Nederland gebruikt het nog steeds.

Uiterwaarden zijn ook belangrijk voor de natuur. Ze bieden leefgebied aan bijzondere planten en dieren die juist houden van deze wisselende omstandigheden.

Stel je voor: het is zomer en de rivier staat laag. De zomerdijk houdt het water tegen en de uiterwaard is droog. Koeien grazen er rustig en alles lijkt op gewoon weiland.

Dan komt de winter. Door regen en smeltwater uit Duitsland en Zwitserland stijgt het water in de Rijn en de Maas. Het water stijgt boven de zomerdijk uit en stroomt de uiterwaard in. De koeien zijn allang naar hoger gelegen land gebracht. Het water verspreidt zich over het brede gebied van de uiterwaard.

Doordat het water zich kan verspreiden, stijgt het minder snel. De winterdijk, die veel hoger is, houdt het water tegen en beschermt de dorpen en steden erachter. Zo werken beide dijken samen om Nederland veilig te houden.

Wist je dit al? In 1995 steeg het water in de Rijn en de Maas zo hoog dat de dijken het bijna niet meer konden houden. Uit voorzorg werden toen ongeveer 250.000 mensen en hun dieren geëvacueerd uit de Betuwe en de Bommelerwaard. De dijken bleken uiteindelijk sterk genoeg, maar dit hoogwater was wel de directe aanleiding voor het programma ‘Ruimte voor de Rivier’: in plaats van dijken almaar hoger te maken, kreeg de rivier zelf meer ruimte om uit te dijen.

Naast de winterdijk en de zomerdijk bestaat er nog een derde soort dijk: de slaperdijk, ook wel reservedijk genoemd. Deze dijk ligt verder landinwaarts, achter de winterdijk, en wordt alleen gebruikt als de winterdijk het écht niet meer aankan. Je kunt het zien als een soort vangnet voor het vangnet. In aardrijkskundetoetsen wordt dit begrip vaak gevraagd naast winterdijk en zomerdijk, dus het is slim om het verschil ook hiervan te kennen.

Het systeem van winter- en zomerdijken is een mooi voorbeeld van hoe Nederland omgaat met water. Het laat zien dat we niet alleen maar dijken bouwen, maar slim nadenken over waar we water tegenhouden en waar we het juist ruimte geven.

Dit onderwerp komt vaak terug bij aardrijkskunde, vooral bij thema’s over waterbeheer en de Nederlandse delta. Het helpt je begrijpen hoe ons land is ingericht en waarom bepaalde gebieden wel of niet bebouwd mogen worden.

Wil je dit onderwerp goed onder de knie krijgen? Maak dan oefentoetsen over waterbeheer of bekijk vidéos d’explication over de Nederlandse delta. Zo kun je controleren of je het verschil tussen beide dijken echt snapt.

Benieuwd wat anderen over dit onderwerp vragen? Bekijk de vraag in ons forum en lees mee met de discussie.

Nog geen account? Maak gratis een account aan op StudyGo en oefen meteen verder met dit soort vragen. Wil je net dat beetje extra hulp bij aardrijkskunde? Met het StudyGo Pro-pakket krijg je toegang tot al onze uitlegvideo’s en kun je vragen stellen aan onze tutoren.