Welke dieren leven in de toendra?

Ruben

Moet je iets leren over de toendra voor aardrijkskunde of biologie? Handig om te weten: in de toendra leven vooral dieren die perfect zijn aangepast aan extreme kou, harde wind en een permanent bevroren ondergrond. Denk aan rendieren, muskusossen, poolvossen, ijsberen en sneeuwuilen. Deze dieren overleven dankzij dikke vachten, isolerende vetlagen of slimme migratiepatronen. De toendra ligt rond de noordpoolcirkel, waar geen bomen groeien en de bodem (permafrost) het hele jaar door bevroren blijft.

Hieronder vind je een overzicht van de belangrijkste dieren die in dit bijzondere gebied leven, van grote grazers tot de kleinste insecten. Zo kan je alles snel terugvinden als je aan het leren bent voor een toets.

Waar ligt de toendra en hoeveel dieren leven er?

De toendra beslaat ongeveer 20 procent van al het land op aarde. Je vindt dit landschap onder andere in Siberië, Alaska, Canada, Groenland, IJsland, Rusland en delen van Scandinavië. Het is er zo koud en droog dat er geen bomen kunnen groeien, waardoor je een kaal, open landschap ziet met alleen lage struiken, mossen en korstmossen.

Vergeleken met een tropisch regenwoud leven er in de toendra relatief weinig diersoorten. Dat komt door het extreme klimaat: alleen dieren met een goede isolatie of een slimme overlevingsstrategie redden het hier. Toch is het aantal dieren dat er wél leeft, zoals muggen en trekvogels in de zomer, enorm groot.

Grote grazers

De toendra kent een aantal indrukwekkende grazers die in grote kuddes over de vlaktes trekken.

  • Rendieren (of kariboes): Deze dieren leven in enorme kuddes en graven in de sneeuw naar korstmossen, hun belangrijkste voedsel. Hun brede hoeven voorkomen dat ze wegzakken in de drassige zomerbodem.
  • Muskusossen: Herkenbaar aan hun enorme, dikke vacht die hen beschermt tegen de bittere kou. Ze vormen een verdedigingscirkel wanneer ze worden bedreigd door wolven.

Roofdieren

De toendra kent verschillende roofdieren die jagen op de grazers en kleinere dieren.

  • Poolvossen: Kleine, wendbare roofdieren met een dichte vacht die in de winter wit kleurt als camouflage. In de zomer wordt hun vacht bruingrijs.
  • Arctische wolven: Deze wolven jagen in roedels op rendieren en muskusossen. Ze zijn perfect aangepast aan het leven in de sneeuw.
  • IJsberen: Hoewel ze vooral op zee-ijs jagen naar zeehonden, trekken ijsberen in de zomer regelmatig naar de kustgebieden van de toendra.

Kleine zoogdieren

Naast de grote dieren leven er ook kleinere zoogdieren die een belangrijke rol spelen in het ecosysteem.

  • Lemmingen: Deze kleine knaagdieren graven in de winter tunnels onder een isolerend pak sneeuw. Ze vormen de belangrijkste voedselbron voor veel toendra-roofdieren. Hun populatie schommelt sterk per jaar.
  • Sneeuwhazen: Net als de poolvos hebben zij een wisselende vachtkleur om niet op te vallen in de sneeuw.

Vogels

De toendra trekt in de zomer miljoenen vogels aan die hier komen broeden.

  • Sneeuwuilen: Grote, witte roofvogels die voornamelijk op lemmingen jagen. Ze broeden op de grond omdat er geen bomen zijn in de toendra.
  • Sneeuwganzen: Opvallende trekvogels die in grote groepen naar de toendra komen.
  • Toendrarietgans: Deze vogel trekt ’s winters vanuit de Russische toendra naar onder andere Nederland om te overwinteren.

Insecten

In de korte zomer ontdooit de bovenste laag van de toendra, waardoor er enorme moerassen ontstaan. Dit is de perfecte broedplaats voor miljarden insecten.

  • Arctische hommels: Belangrijke bestuivers die in de korte zomers razendsnel moeten voortplanten om hun levenscyclus te voltooien.
  • Muggen en vliegen: Deze insecten vormen in de zomer een enorme voedselbron voor trekvogels.

Hoe overleven deze dieren de extreme kou?

Toendra-dieren hebben bijzondere aanpassingen ontwikkeld om te overleven. Veel dieren hebben een dikke, dubbele vacht of een isolerende vetlaag. Sommige dieren, zoals de poolvos en sneeuwhaas, veranderen van vachtkleur tussen zomer en winter. Andere dieren, zoals veel vogels, migreren naar warmere gebieden zodra de winter begint.

Bedreigt klimaatverandering de dieren in de toendra?

Ja, en dat gaat best hard. Het noordpoolgebied warmt veel sneller op dan de rest van de aarde, waardoor de permafrost ontdooit. Dat heeft grote gevolgen voor de dieren die er leven: waar eerst kale toendra was, groeien nu struiken en zelfs bos, en het leefgebied van rendieren en de broedgebieden van vogels veranderen daardoor snel. Ook kan smeltend ijs bodemverzakkingen veroorzaken en verandert het voedselaanbod voor grazers.

Een opvallend voorbeeld: in Siberië zorgde ontdooiende permafrost er in 2016 voor dat een oude miltvuurbacterie weer actief werd, met de dood van duizenden rendieren tot gevolg. Het laat goed zien hoe kwetsbaar dit ecosysteem is voor klimaatverandering.

Wil je meer weten over klimaten en ecosystemen? Bekijk dan onze aardrijkskunde-oefeningen czy oefen met biologie. Je kunt ook uitlegvideo’s bekijken over verschillende ecosystemen.

Veelgestelde vragen over dieren in de toendra

Benieuwd naar meer over het toendra-klimaat? Bekijk dan deze vraag in ons forum waar anderen hun kennis delen.

Moet je dit voor een toets kennen? Maak een gratis account op StudyGo en oefen met overhoorvragen over ecosystemen en klimaten, zo weet je zeker dat alle feiten blijven hangen. Kom je er zelf niet helemaal uit? Onze tutoren helpen je graag verder.

aardrijkskunde biologie
Start proefperiode

Start met een van onze pakketten met oefentoetsen, uitlegvideo's en online bijlessen.

Start proefperiode