Wat doet een stuwmeer?

Ruben

Snel antwoord: Een stuwmeer is een kunstmatig meer dat ontstaat wanneer een rivier wordt afgedamd met een stuwdam. Het slaat water op en geeft dat gecontroleerd vrij voor drinkwater, irrigatie, bescherming tegen overstromingen en het opwekken van duurzame energie via waterkracht.

Een stuwmeer ontstaat wanneer je een rivier afdamt met een stuwdam. Het belangrijkste doel? Water opslaan en gecontroleerd gebruiken. Denk aan duurzame energie opwekken, landbouwgronden besproeien, steden van drinkwater voorzien en de waterstand in rivieren reguleren.

Wat is het verschil tussen een stuwmeer en een stuwdam?

Dit zijn twee termen die leerlingen vaak door elkaar halen. De stuwdam is de constructie zelf: de muur van beton of aarde die de rivier afsluit. Het stuwmeer is het water dat daardoor opgestapeld wordt aan de bovenkant van de dam. Simpel gezegd: de dam bouw je, het meer ontstaat vanzelf daarna.

De belangrijkste functies van een stuwmeer

Een stuwmeer heeft verschillende taken, allemaal gericht op slim waterbeheer. Dit zijn de functies die je moet kennen:

Energieopwekking door waterkracht

Water uit het stuwmeer stroomt via grote pijpleidingen omlaag naar een waterkrachtcentrale. Door het hoogteverschil krijgt het water enorme kracht. Die kracht drijft turbines aan, die vervolgens elektriciteit opwekken. Dit is een duurzame manier van energie opwekken, want er komen geen fossiele brandstoffen aan te pas.

Wereldwijd wordt zo’n 16% van alle elektriciteit opgewekt via waterkracht. Dat maakt het een van de grootste bronnen van duurzame energie ter wereld.

Watervoorraad en irrigatie

Tijdens natte periodes vangt het stuwmeer overtollig water op. In droge seizoenen werkt het als buffer: het opgeslagen water gebruik je dan om steden van drinkwater te voorzien of landbouwgebieden te besproeien. Zo voorkom je watertekorten in tijden van droogte.

Waterregulering en bescherming tegen overstromingen

Een stuwmeer helpt ook om overstromingen te voorkomen. Door de afvoer van de rivier te beheersen, voorkom je dat gebieden stroomafwaarts onder water komen te staan bij hevige regenval.

In tijden van extreme droogte kun je juist water vrijgeven, zodat de rivier bevaarbaar blijft en er genoeg water is voor de natuur en de landbouw.

Recreatie en toerisme

Veel stuwmeren worden ook gebruikt voor recreatie. Zeilen, kajakken, vissen of gewoon genieten van het uitzicht: stuwmeren trekken jaarlijks miljoenen bezoekers. Bekende voorbeelden zijn Lake Mead bij de Hoover Dam en het Drei-Schluchten-meer in China.

Nadelen van stuwmeren

Stuwmeren hebben veel voordelen, maar er kleven ook nadelen aan. Goed om te weten, want deze komen ook bij toetsen terug:

  • Gevolgen voor het milieu: Vissen kunnen door de dam moeilijker hun broedgebieden bereiken. Dit heeft gevolgen voor de visstand in de rivier.
  • Uitstoot van broeikasgassen: Plantenresten die op de bodem van het meer rotten, stoten methaan uit. Dat is een broeikasgas dat bijdraagt aan klimaatverandering.
  • Verhuizingen: Bij de aanleg van een stuwmeer lopen grote gebieden onder water. Bewoners van die gebieden moeten dan verhuizen. Dat is ingrijpend en leidt soms tot sociale onrust.
  • Sedimentophoping: Een stuwdam houdt niet alleen water tegen maar ook zand en slib. Dat sediment hoopt zich op achter de dam, waardoor het meer langzaam ondieper wordt en de dam minder effectief.

Voorbeelden van stuwmeren

Over de hele wereld vind je stuwmeren. Bekende voorbeelden zijn:

  • Hoover Dam, Verenigde Staten: Gebouwd in de jaren dertig van de vorige eeuw in de Colorado rivier. Het stuwmeer dat erachter ligt heet Lake Mead en is het grootste stuwmeer van de VS.
  • Drie Kloven Dam, China: De grootste waterkrachtcentrale ter wereld. Het bijbehorende stuwmeer kan maar liefst 39,3 km³ water opslaan. Voor de bouw moesten meer dan een miljoen mensen hun huis verlaten.
  • Nederland: In Nederland zijn geen grote stuwmeren zoals in bergachtige gebieden, maar wel kleinere stuwen in rivieren zoals de Rijn, Maas en Lek om het waterpeil te reguleren.

Hoe lang duurt het om een stuwmeer te vullen?

Dat hangt af van de grootte van het meer en de hoeveelheid water die de rivier aanvoert. Kleine stuwmeren vullen zich in een paar maanden. Grote meren zoals het reservoir achter de Drie Kloven Dam deden er meerdere jaren over voor het volledig gevuld was. Het vullen gaat langzaam, omdat je de dam eerst grondig moet testen op stabiliteit.

Oefen met vragen over stuwmeren

Moet je dit straks kunnen uitleggen op je toets aardrijkskunde? Op StudyGo oefen je met echte examenvragen over stuwmeren, waterkracht en waterbeheer. Bekijk de uitlegvideo’s of ga meteen aan de slag via aardrijkskunde oefenen.

Andere leerlingen stelden deze vraag ook. Lees de discussie mee of stel je eigen vraag in ons forum.

Nog geen account? Meld je gratis aan op StudyGo en oefen direct mee met meer dan 40 vakken.

aardrijkskunde
Start proefperiode

Start met een van onze pakketten met oefentoetsen, uitlegvideo's en online bijlessen.

Start proefperiode